جرات مندی
شما نمیتوانید در موقعیتی قرار بگیرید که همه با شما موافق باشند در هر موقعیتی میزانی از مخالفت وجود دارد. «زمانی که در چنین موقعیت هایی قرار میگیرید چه میکنید؟» بسیاری از انسان ها در چنین موقعیت هایی احساس ناراحتی قابل ملاحظه ای میکنند و تعدادی از افراد واکنش نامناسبی از خود نشان میدهند یعنی یا تسلیم میشوند یا چنان پرخاشگر و منتقدانه برخورد میکنند که در طرف مقابل احساس بدی شکل میگیرد.
ولی بهترین رفتار در چنین موقعیت هایی این است که شخص بر طبق علائق خود عمل کند و قادر باشد بدون احساس اضطراب از خودش دفاع کند و حق خود را بدون نادیده گرفتن حق دیگران کسب نماید. به این معنی که فقط احساس های منفی بیان نشود بلکه رفتاری از خود نشان دهیم که بدون وارد کردن خدشه ای به احساس طرف مقابل بتوانیم خواسته خود را بیان کنیم.
به این گونه رفتار که همراه با ابراز وجود میباشد رفتار جراتمند میگویند. یعنی بیان احساس، افکار و عقاید خود به طور مستقیم و صادقانه و بدون بی احترامی به حقوق دیگران.
از جمله فواید ارتباط قاطعانه می توان به موارد زیر اشاره کرد
بیان نقطه نظرها و احساسات بدون ناراحت کردن دیگران
بگوییم چه می خواهیم و چه نمی خواهیم
با انتقادها برخورد موثر داشته باشیم
حفظ احترام متقابل و عزت نفس
ممکن است در ارتباطی شما با دیگری اختلاف نظر داشته باشید ولی حق دارید حرفها و نقطه نظرهای خود را به طرزی محترمانه بیان کنید و از حق و حقوق خود دفاع نمایید.(رفتار جراتمند)
ولی در ارتباط انفعالی شما حرف هایتان را به طور غیر مستقیم می زنید و یا احساسات و عقایدتان را نزد خود نگه می دارید برای همین اغلب احساس نارضایتی می کنید .
و در ارتباط پرخاشگرانه امکان دارد با بی توجهی به عقاید و احساس دیگران به خواسته خود برسید ولی دشمنی دیگران را برای خود می خرید.
ما باید یاد بگیریم که نیازهایمان را بشناسیم و خواسته هایمان را مودبانه با صراحت و بدون حاشیه پردازی بیان کنیم نه غیر مستقیم و با ایما و اشاره. ما میتوانیم قاطعانه و بدون ابراز خشونت و تهاجم از حقوقمان دفاع کنیم و هرگاه جوابمان نه بود مودبانه آن را بر زبان بیاوریم.
زمانی که چنین رفتار جراتمندی را داشته باشیم به جای این که ناراحتی از خود را به دیگری بگوئیم مستقیم به طرف مقابل خود میگوئیم و در زمان صحبت با شخص مقابل از احساس خود میگوئیم، برچسب نمیزنیم و جملات را با من شروع میکنیم.
به عنوان مثال نباید بگوییم تو من را ناراحت کردی در عوض میگوییم وقتی تو آن کار را می کنی من ناراحت میشوم و حتما باید بگوئیم که چه کاری دوست داریم که او انجام دهد.
هم چنین آهنگ و لحن صدایمان و تماس چشمی بسیار مهم است. این گونه رفتار جرأت ورز نه منفعل است و نه پرخاشگر.
به این ترتیب نه پرخاش میکنید و موجب ناراحتی طرف مقابل میشوید و نه درخود فرو میروید و این ناراحتی را پنهان میکنید.
رفتارهای غیرکلامی نیز معمولاً با این سه حالت همراه است. مثلاً فرد منفعل با صدای ملائم و تماس چشمی ضعیف صحبت میکند فرد پرخاشگر با صدای بسیار بلند و حرکات خشن، مشت گره کرده پیام خود را میرساند.
ولی انسان جرات مند با صدای متناسب و نسبتاً بلند و تماس چشمی خوب صحبت میکند. اکنون با این توضیحات نگاهی میاندازیم به سه حالت نفسانی که در تحلیل رفتار متقابل مطرح میشود.
* والد معمولاً از سبک پرخاشگرانه استفاده میکند سبک منفعلانه مختص به کودک است ولی بالغ سبک جرات ورز (جراتمند) را پیشه میکند.
* والد با باوری از این که حق یا با خودش است و دیگران اشتباه میکنند معمولاً در ارتباطات به طرف مقابل گوش فرا نمیدهد حرف دیگران را قطع میکند و همه چیز را از دریچه خودش میبیند با رفتار کلامی و غیرکلامی از خود نشان میدهد چنین باوری را به طرف مقابل القاء میکند پس با چنین رفتاری باعث میشود که طرف مقابل کناره بگیرد یا اگر مطیع شود حتما رنجشی را در دل دارد.
و اما شخص منفعل یادگرفته که مخالفت نکند و فکر میکند ابراز مخالفت او باعث دردسر میشود در ارتباطات بسیار محتاط است و تقریباً همیشه موافق میباشد به طوری که با بیان نکردن عقیده خود خطر متوقع شدن دیگران را نیز فراهم میکند.
منفعل به جای شکایت کردن غُر میزند و همیشه احساس اضطراب دارد.
ولی بالغ که رفتار جرات ورز دارد باورش بر این پایه نهاده شده که هم خودش و هم دیگران ارزشمند هستند و به هنگام ارتباط با دیگران خوب گوش فرا میدهد. از قضاوت و توهین به دور است و این باعث میشود از احساس خود و اطرافیان مراقبت کند و در نتیجه به رضایت و آرامش برسد و موجب افزایش اعتماد به نفس در دیگران میشود.
