افکار و باورهای نادرست خود را بشناسیم
چه کسی مسئول حال بد شماست؟ عوامل بیرونی یا درونی؟ آیا حال بد شما نتیجه عواملی است که از کنترل شما خارج است؟ شما چگونه فکر می کنید؟
در حقیقت حال خوب یا بد ما محصول افکار و باورهای ما می باشد. اگر سوال مشترکی را بین گروهی ده نفره مطرح کنیم آیا جواب یکسان خواهد بود؟ قطعاً پاسخ خیر می باشد زیرا همه آن ده نفر مثل هم فکر نمی کنند سوال یکی است ولی چون تفکر آن ده نفر نسبت به سوال متفاوت است پس پاسخ نیز یکی نخواهد بود. اینطور می توان نتیجه گرفت که این تفکر ماست که احساسات ما را رقم می زند و به وجود می آورد.
اگر یک روز صبح با احساسات منفی از خواب بیدار شوید مثلا صبح روز امتحان یا یک جلسه مهم کاری و اگر با خود فکر می کنید که من از عهده کارها و مسئولیت های امروز برنخواهم آمد شما با این الگوی منفی یک نفکر منفی را ساخته اید و در نهایت روز بدی را تجربه خواهید کرد.
و یا اگر هنوز به خاطر شکستی که داشته اید خود را سرزنش می کنید و احساس خوبی ندارید و یا به خاطر انتظارات برآورده نشده آشفته و پریشان هستید باید بدانید که همه این احساس ها از تفکر منفی شما ناشی می شود.
چون فکر می کنید آدم بدی هستید پس احساس گناه می کنید یا اگر مدام خودتان را در مقایسه با دیگران قرار دهید و خود را پایین تر ببینید مطمئنا احساس خوبی نخواهید داشت. افکار آشفته منجر به روحیات منفی می شوند.
افرادی هستند که همه چیز را به شکل سیاه و یا سفید می بینند مثلاً فکر می کنند یا موفقند یا ناموفق یا خوشبختند یا بدبخت و هیچ حد وسطی برای آن ها وجود ندارد. برخی دیگر مسائل و مشکلات خود را به طور اغراق آمیزی بزرگ نشان می دهند و طوری درباره آن صحبت می کنند گویی فاجعه ای رخ داده است. مثلاً می گویند با این کاری که کردم آبرویم رفت.
عده ای دیگر از انسان ها برای فرد یا دیگران کلماتی را به کار می برند که احتمال تغییر را به حداقل می رساند به طور مثال می گویند من تنبل تر از آن هستم که بتوانم کاری را درست انجام دهم این برچسب زدن منجر به عصبانیت، آشفتگی و یا عدم اعتماد به نفس می شود.
هم چنین عبارت های «باید دار» مردم را به سوی عصبانیت سوق می دهد. خیلی از اوقات ما با بایدها و نبایدها خود را تشویق و یا تنبیه می کنیم. گویی آدم ها مقصری هستیم و قبل از انجام کاری باید تنبیه شویم.
و یا اگر دچار کمال گرایی باشیم مثلاً فردی معتقد باشد برای هر مشکلی راه حلی وجود دارد ولی فقط یک راه حل هست که این مشکل را حل می کند و اگر نتواند به آن دست پیدا کند فاجعه به وجود خواهد آمد.
و یا مادری را در نظر بگیرید که از طرف مدرسه فرزندش یادداشتی را دریافت کرده است و با خود فکر می کند که چه مادر بدی هستم و خودش را سرزنش می کند و در نتیجه احساس خوبی نخواهد داشت ولی مادر می تواند به جای این کار یعنی احساس سرزنش و شخصی کردن موضوع به فرزندش کمک کند تا بتواند در نوبت بعدی نمره بهتری به دست آورد.
بعضی از افراد فکر می کنند می دانند دیگران در مورد آن ها چه فکری دارند. برای مثال فردی به این نتیجه می رسد که دوستانش او را دوست ندارند چون دعوت او را برای شام نپذیرفتند ولی اگر فرد به جای این فکر منفی ،در نظر بگیرد که حتما دوستان او هم دلایلی برای قبول نکردن دعوت او دارند و این ذهن خوانی و فکر خوانی را انجام ندهند قطعاً احساس بهتری خواهند داشت.
از دیگر اعتقادات و باورهایی که منجر به افکار منفی می شود این است که فرد متکی به دیگران است زیرا تصورش بر این است که اگر تنها باشد شکست می خورد و این امر وحشتناکی برای او می باشد. متکی بودن او به دیگران و عدم استقلالش در زندگی احساس بدی را به دنبال خواهد داشت.
شاید هم اکنون این سوال در ذهن شما نقش بسته باشد که اگر یکی از عزیزان در بستر بیماری باشد یقیناً ما احساس نگرانی خواهیم کرد، آیا این احساس نگرانی درست است؟ در بعضی از مواقع احساسات منفی تا حدودی سالم هستند اما باید به این نکته واقف باشیم که چگونگی برداشت ما از مشکل است که ما را آشفته و نگران می کند پس ما می توانیم در زمان بیماری و حوادث تصور و باور درستی داشته باشیم تا بتوانیم منشاء احساس خوبی به خود و دیگران باشیم.
باید یاد بگیریم به جای اضطراب و نگرانی درباره رفتار دیگران در صورت امکان به آن ها کمک کنیم تا رفتارشان را تغییر دهند و یا ما پذیرش داشته باشیم و خود را از افکار مخرب دور نگه داریم در این صورت در جهت سلامت نفس و رشد شخصیت حرکت خواهیم کرد.
به مثال زیر توجه کنید، چهار مورد از باورهای نادرست در این مثال آورده شده است
امروز به هنگام خروج از منزل با یکی از همسایه ها برخورد می کنم سلام می کنم ولی جواب نمی دهد من می رنجم و تا رسیدن به محل کار با خودم فکر می کنم که چرا خانم همسایه به من توجهی نکرد (توجه مفرط به جنبه های منفی)
یادم می آید که او چند روز پیش هم جواب سلام من را نداد و بعد به این نتیجه می رسم که او هیچ زمان به من توجه نکرده او خودش را از من بالاتر می داند. (فکر خوانی)
بعد از چند ساعت به این فکر می کنم که همسایه های دیگر هم رابطه خوبی با من ندارند. زیرا هفته پیش در گردهمایی که داشتند مرا دعوت نکردند و نتیجه گیری می کنم که من دوست داشتنی نیستم (تعمیم مبالغه آمیز)
و بدتر این که برایم مسلم می شود که در آینده هیچ کس به من توجهی نخواهد داشت (پیش گویی)
نتیجه ← با ساختن این افکار منفی من به احساس منفی در مورد خود و دیگران می رسم.