فیلتر نوازشی در تحلیل رفتار متقابل
فیلتر نوازشی در تحلیل رفتار متقابل
شاید شما هم موقعیتهایی را تجربه کرده باشید که مورد تحسین واقع شدید اما نتوانستهاید پاسخ مثبت بدهید و یا به عکس فردی، موضوعی یا شیء مورد توجه شما قرار گرفته ولی قادر به تحسین نبودهاید.
و بعد با خود تکرار کردید چرا اینطور شد؟ چرا نتوانستم پاسخ دهم؟ چرا حال خوبی ندارم؟ او که از من تعریف کرد چرا حالم بد شد؟
این موضوع در تحلیل رفتار متقابل فیلتر نوازشی نامیده میشود.
اما پیش از اینکه به فیلتر نوازشی بپردازیم اشاره ای به معنای نوازش داشته باشیم. تئوری تحلیل رفتار متقابل نوازش را واحدی از شناخته شدن و دیده شدن تعریف میکند.
به طور کلی نوازشها به دو دستهی مثبت (گرم و نرم) و منفی (سرد و نیشدار) تقسیم میشوند. نوازش هم چون سایر نیازهای اولیه (آب، غذا، …) ضروری میباشد. همهی انسانها به نوازش نیاز دارند تا جایی که اگر قرار باشد نوازش مثبت دریافت نشود بهتر این است که نوازش منفی باشد تا مورد بی نوازشی واقع شوند.
هر یک از افراد با توجه به شرایط دوران کودکی خویش به نوعی از نوازش عادت کرده اند و با توجه به فرهنگ، آداب و سنن و رسوم جامعه و خانوادهای که در آن رشد کردهاند در مدل نوازش دادن و گرفتن با هم تفاوت دارند.
به عنوان مثال خانوادهای را در نظر بگیرید، در آن خانواده هنگام ورود و خروج، روبوسی کردن و دست دادن متداول است.
اما در خانوادهای دیگر فقط دست دادن کافی است. یا در بسیاری از فرهنگ ها، چشم در چشم دوختن به هنگام صحبت کردن، اشکال دارد ولی در مقابل، عدهی بی شماری از افراد نگاه نکردن به هنگام صحبت را بیتوجهی به مخاطب تلقی میکنند و نشانهی بی احترامی میدانند.
کلود استینر، نظریه پرداز تحلیل رفتار متقابل معتقد است که کودکان در دوران کودکی قوانین محدود کننده نوازش را از والدین فرا می گیرند. او بر این باور است که والدین به دلیل کنترل کردن فرزندانشان این قوانین را وضع می کنند و به کودکان انتقال می دهند و به این ترتیب نوازش برای کودکان در سطح پایینی است و نوازش ها در انحصار والدین است. همه ی انسانها با چنین الگوهایی برای نوازش دادن و نوازش گرفتن پا به جامعهی جدید (ازدواج، شغل و …) میگذارند ولی باید توجه داشت که دیگران دارای مدلهایی متفاوت از نوازش هستند.
در تحلیل رفتار متقابل برای چنین مواردی واژهی بهرهی نوازشی به کار رفته است و به همین سبب میتوان گفت هر فردی دارای بهرهی نوازشی از پیش تعیین شده است.
و انسانها تنها نوازشهایی را میتوانند به طور مثبت دریافت کنند و پاسخ دهند که با بهرهی نوازشی آنها سازگار باشد. پس امکان دارد نوازشی با کیفیت بالا برای شما نوازشی با کیفیت پایین برای من باشد.
و بر این اساس میتوان گفت که هر یک از انسانها دارای فیلتر نوازشی هستند و فقط به نوازشهایی اجازهی ورود میدهند که با فیلتر نوازشی آنها متناسب باشد.
به طور مثال فردی از تحسین در مورد نوشتههایش خوشحال و راضی میشود اما فردی دیگر ترجیح میدهد که به واسطهی ظاهرش و طرز لباس پوشیدنش مورد توجه قرار گیرد. حالا تصور کنید که اگر فرد اول جملات مثبتی و یا تحسینی در مورد ظاهرش بشنود و دریافت کند چه اتفاقی رخ میدهد؟
او شاید نداند که چطور پاسخ دهد. شاید لبخند بزند و قدردانی هم انجام بدهد. اما حال خوبی نخواهد داشت. زیرا این نوازش از فیلتر نوازشی او نمی تواند عبور میکند و با بهرهی نوازشی او سازگار نمیباشد. در بسیاری از روابط عدم دریافت به موقع نوازش یا عدم پاسخگویی به نوازش میتواند منجر به از هم پاشیدگی رابطه شود.
اما اگر آگاه به این مطلب باشیم که هر کدام از ما به نوعی که خاص خود ما هست نوازش را انتقال میدهیم، بهتر پذیرای این گونه نوازش دادنها خواهیم بود و رابطهی بهتری را تجربه خواهیم کرد.
چرا نوازش نمی دهیم؟
ممکن است فرد در محیطی رشد کرده باشد که مورد نوازش واقع نشده است و به عبارتی مخزن والدی او از پیام های محبت آمیز خالی است.
گاهی اوقات به دلیل رنجشی که در رابطه هست، فرد نمی تواند به طرف مقابل توجه و ابراز محبت کند. همچنین عده ای از افراد از پیام های والدی خود تبعیت می کنند و تصور می کنند اگر نوازش دهند، طرد خواهند شد. (استینر تاکید بر این دارد که افراد باید قوانین محدود کننده ای را که والدین در مورد نوازش به انها آموزش داده اند را از خود دور کنند )و گاهی افراد بر این باورند که طرف مقابل از توجه و علاقه آنها نسبت به خودش مطمئن است به این خاطر ابراز نمی کنند. احساس اجحاف نیز از دیگر مواردی است که مانع نوازش دادن می شود.