معیارهای تشخیص اسکیزوفرنی که در DSM-Ivآمده است عبارتند از :

الف. هذیان
ب. توهم
ج.گفتار در هم ریخته
د. رفتار به شدت آشفته یا کاتاتونیایی
ر. علائم منفی همچون بی تفاوتی عاطفی

این علائم حداقل باید برای شش ماه در فرد دیده شوند و او نتواند در این مدت به سطح پیشرفت میان فردی، تحصیلی و شغلی قابل انتظار برسد.

بر حسب سن شروع بیماری دو نوع اسکیزوفرنی در کودکان و نوجوانان قابل تشخیص است:
اسکیزو فرنی بسیار زودرس قبل از 13 سالگی و اسکیزوفرنی زودرس قبل از 17 یا 18 سالگی ظاهر می گردد.

نمی توان برای این بیماری تعریفی جامع و همگانی را پیدا کرد و براساس نتیجه ای که وری و تیلور گرفته اند هیچ کدام از مجموعه معیارهای تشخیصی کاملا راضی کننده نیستند.

تشخیص افتراقی:
برای متمایز کردن بیماری هایی چون صرع باید به سنجش های عصب شناسانه دست زد.
همچنین باید احتمال وجود وضعیت های ناشی از مواد مخدر را نیز در نظر گرفت.
در مراحل خاصی از اسکیزوفرنی و دیگر اختلال های عاطفی، نوسان خلق و خو امری رایج است و باید آنها را مستثنی کرد.
باید به امکان اختلالات رشد گسترش یابنده همچون درخودماندگی و روان رنجوری، وسواس فکری – عملی توجه داشت . اگرچه در حال حاضر می توان بین اسکیزوفرنی و بیماری درخودماندگی تفاوت قائل شد.

1. ادراک های نابهنجار
2. افکار هذیانی
3. اختلال های فکری

1. ادراک های نابهنجار:

توهم ، متداول ترین علامت اسکیزوفرنی زودرس محسوب می شود. توهم ها ادراک‌هایی هستند که با وجود محرک های ناکافی یا حتی عدم وجود چنین محرک هایی به وجود می آیند و بدین خاطر هیچ کس دیگری متوجه آنها نمی شود.
ماهیت این توهم ها در کودکان آمرانه یا آزاردهنده است . کودکان صداهایی غیرقابل کنترل را می شنوند که یا به شکل مستقیما یا به شکل سوم شخص با انها سخن می گوید.
توجه به این نکته مهم است که این صداها واقعا شنیده می شوند و تصوری درکار نیست.

2. تفکر هذیانی:

هذیان ها ، باورهای کاذب و انعطاف ناپذیری هستند که با توجه به شخص دچار ان با فرهنگ او، گروه همسالانش یا سطح رشد او نامناسب هستند و به توضیحات معقول مخالف خود پاسخ نمی دهند.

کثرت هذیان ها در کودکان مبتلا به اسکیزوفرنی بسیار متفاوت است .بیشتر هذیان ها به خصوص در کودکان بزرگتر به شکل پارانویایی هستند و نیز بیشتر به افراد مهم در زندگی آنها مربوط می شوند.

باورهای هذیانی، فعالیت های روزمره کودکان و علائق و نگرانی های آنها را نشان می دهند و در آن ها مضامینی چون هیولا، ارواح و حیوانات رایج هستند.

3.اختلال فکری:

این اختلال به بیان دشوار افکار، گسستگی آنها تفکر غیر منطقی و تغییر جهت نامنظم ایده ها منجر می شود. این وضعیت باعث می شود که دیگران نتوانند به آسانی صحبت های آنان را پی بگیرند .

افکار مهاجم اغلب بر موضوع های مهم موردنظر بیمار متمرکز هستند. مثلا کودکی که عاشق حیوانات است شاید به آزار و اذیت آنها فکر کند.

علاوه بر این افکار ناخواسته، گاه امکان دارد که ذهن به طور ناگهانی و بدون هیچ دلیلی خالی شود. این تجربیات بسیار ترسناک هستند و شاید کودک ، خود را تسخیر شده تصور کند .

علائم منفی اسکیزوفرنی:

نبود احساس
فقدان انگیزش
رفتار قالبی
دشواری در معاشرت

زمان بروز:
اسکیزوفرنی معمولا در اواخر نوجوانی و یا اوایل جوانی بروز می کند . بین 15 تا 35 سالگی. اما شروع آن می‌تواند از اوایل کودکی باشد.
یک نفر از هر صدنفر جمعیت بزرگسال می تواند دچار این بیماری شود.
با بالا رفتن سن میزان بروز این بیماری افزایش می یابد .
بیماری اسکیزوفرنی در مردان به نسبت دو به یک بیشتر از زنان است.

عوامل ژنتیکی:

صدمه مغزی در حین تولد یا اندکی پس از آن
ناهنجاری‌های مغزی
عوامل محیطی
عوامل آشکارساز

درمان:

دارو درمانی
درمان با تشنج های الکتریکی
فرد درمانی
حمایت از خانواده
گروه درمانی

1.تشخیص زودهنگام و ارجاع بیمار به مراکز درمانی:

در این کودکان علایم تاخیرهای رشدی مثل دیرزبان باز کردن و بی عرضگی ظاهر می گردد.
شروع بیماری تدریجی است و از بین رفتن مهارت های شناختی و اجتماعی می تواند اولین نشانه اختلال باشد.
در مواردی که کودکان یا نوجوانان رفتار عجیب و یا غیر قابل توجیهی نشان دهند که نشانه تغییری مشخص در سرشت یا شخصیت آنها باشد باید نگران بروز بیماری روانی بود.
معلم ها باید به طور غیر رسمی به مرکز بهداشت روانی کودک و نوجوان خبر بدهند و درباره نگرانی خود با آنها صحبت کنند.

2.حمایت از کودکان بیمار در محیط مدرسه:

ایجاد برنامه منظم روزانه
داشتن انتظارات روشن
مدیریت رفتار
افزایش روابط
افزایش انگیزه
در نظر گرفتن اهداف سهل الوصول
هوشیاری نسبت به نشانه های عود بیماری
حمایت از والدین

3.نقش معلمان در ارزیابی و معاینه:

احتمال دارد که کودک مدتی را برای ارزیابی و معاینه بیشتر در بیمارستان بستری شوند تا نحوه درمان صحیح مشخص شود. معلمان می توانند اطلاعات باارزشی در این ارزیابی ارائه کنند.

این ارزیابی باید تاحد امکان اختصاصی باشد و در آن به طور مفصل به تغییرات رفتاری پرداخته شود و راهکار های انتخاب شده و پیامدهای آنان بررسی شوند.

یک بخش مهم از نقش معلم تقویت این واقعیت است که این فرد هنوز آینده ای دارد. می توان این علاقه را با تماس های منظم ایجاد کرد. تماس ها و دیدارهای منظم اهمیت شایانی دارد.